Έκθεση στον ήλιο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε - TFM.gr

Έκθεση στον ήλιο, όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε και να προσέχουμε για ένα υγιές δέρμα.

Κάθε φορά που το δέρμα μας εκτίθεται στον ήλιο, ο οργανισμός μας το ερμηνεύει σαν μια επίθεση˙ εξειδικευμένα κύτταρα του δέρματος, τα οποία ονομάζονται μελανινοκύτταρα είναι επιφορτισμένα με την προστασία του.

Όταν το δέρμα απορροφά την υπεριώδη (UV) ακτινοβολία, τα κύτταρα αυτά, σε μία διαδικασία που ονομάζεται μελανινογένεση, παράγουν τη χρωστική μελανίνη, η οποία αποτελεί την ασπίδα του οργανισμού.

Η εκτεταμένη όμως έκθεση ενός ατόμου στην UV ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει εγκαύματα, καθώς και φθορές στο DNA των κυττάρων του δέρματος. Προκειμένου να αντιμετωπίσει αυτή την κατάσταση, ο οργανισμός μας παράγει κι εκκρίνει ακόμα περισσότερη μελανίνη, προκαλώντας πιο έντονο μαύρισμα στην επιδερμίδα μας.

Για τα άτομα, ωστόσο, που έχουν πολύ ανοιχτό χρώμα δέρματος και, άρα, όχι τόσο ικανή ποσότητα μελανίνης, η κατάσταση αυτή οδηγεί σε ηλιακό έγκαυμα.

Το ηλιακό έγκαυμα, στην ουσία, αποτελεί μία φλεγμονώδη απόκριση του οργανισμού στην καταστροφή του DNA των κυττάρων της επιδερμίδας από την UV ακτινοβολία, κατά την οποία το δέρμα κοκκινίζει, γίνεται πιο ευαίσθητο στο άγγιγμα και πιο θερμό, ενώ όλο αυτό συνοδεύεται πολλές φορές και από πόνο.

Η θερμότητα οφείλεται στο ότι κυκλοφορεί ακόμα περισσότερο αίμα στην περιοχή αυτή (υπεραιμία), κάτι που θα βοηθήσει τη διαδικασία της επούλωσης. Δευτερεύοντα συμπτώματα περιλαμβάνουν φουσκάλες (συνήθως σε εγκαύματα δευτέρου βαθμού), οίδημα, κνησμό, εξάνθημα, ναυτία, πυρετό, κρυάδες.

Η εξέλιξη του εγκαύματος έχει ως εξής: μετά την εκτεταμένη έκθεσή του στον ήλιο, το δέρμα κοκκινίζει μέσα σε 2 με 6 ώρες, ενώ στο αμέσως επόμενο διάστημα υπάρχει και ισχυρός πόνος στην περιοχή (6 – 48 ώρες).

Τις πρώτες 1 – 3 ημέρες, το έγκαυμα συνεχίζει να εξελίσσεται, ενώ αρκετά συχνά το δέρμα ξεφλουδίζει μέσα στις επόμενες 3 – 8 ημέρες. Ο πόνος στην περιοχή και το ξεφλούδισμα του δέρματος μπορεί να επιμείνουν ακόμα και για μερικές εβδομάδες, ανάλογα με τη σοβαρότητα του εγκαύματος.

Αντίθετα, το λίγο πιο σκουρόχρωμο δέρμα (το οποίο διαθέτει περισσότερη μελανίνη) απαντά διαφορετικά στην έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία.

Αρχικά, η UVA ακτινοβολία προκαλεί οξειδωτικό στρες στα κύτταρα της επιδερμίδας, επηρεάζοντας τη μελανίνη που ήδη υπάρχει μέσα σε αυτά, και τη μετατρέπει σε μία μορφή που έχει ακόμα πιο σκούρο χρώμα.

Η UVA ακτινοβολία, επίσης, αναγκάζει τα κύτταρα να απελευθερώσουν μελανίνη, αλλά δεν αλλάζει τη συνολική της ποσότητα. Το μαύρισμα του δέρματος που προκαλείται από την ακτινοβολία αυτή δεν οδηγεί σε σημαντικά αυξημένη παραγωγή μελανίνης ή προστασία ενάντια στο ηλιακό έγκαυμα.

Στη δεύτερη φάση της διαδικασίας, η οποία πυροδοτείται κυρίως από την UVB ακτινοβολία, υπάρχει αύξηση στην παραγωγή της μελανίνης. Αυτό είναι και η απάντηση του οργανισμού στην καταστροφή που υφίσταται το DNA.

Η μελανινογένεση οδηγεί σε ετεροχρονισμένο μαύρισμα, το οποίο γίνεται εμφανές δύο με τρεις μέρες μετά την έκθεση στον ήλιο και διαρκεί για μερικές εβδομάδες ή ακόμα και μήνες.

Η διάρκεια αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή του μαυρίσματος που προκαλείται από την UVA, και είναι ουσιαστικά προστατευτικό ενάντια στην υπεριώδη ακτινοβολία.

Η απόχρωση του δέρματος ενός ατόμου επηρεάζει και την ανεκτικότητά του απέναντι στην έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία. Συγκεκριμένα, ο παρακάτω πίνακας δείχνει πώς ανταποκρίνεται το δέρμα ενός ατόμου ανάλογα με το φωτότυπό του:

Φωτότυπος Δέρματος Έγκαυμα Μαύρισμα
I (πολύ ανοιχτόχρωμο / λευκό) Πολύ συχνά Περιστασιακά
II (ανοιχτόχρωμο) Συχνά Μερικές φορές
III (ανοιχτόχρωμο προς σκούρο) Σπάνια Συχνά
IV (σκούρο) Σπάνια Πολύ συχνά
V (καφέ) Ποτέ Μερικές φορές
VI (μαύρο) Ποτέ Εκ φύσεως

Έκθεση στον ήλιο και αντηλιακό

Η κατάλληλη επιλογή του αντιηλιακού που θα χρησιμοποιήσουμε γίνεται πάντα με βάση τον φωτότυπο του δέρματός μας. Το SPF του αντιηλιακού (Sun Protection Factor) σχετίζεται με το ποσοστό της υπεριώδους ακτινοβολίας που προκαλεί το ηλιακό έγκαυμα.

Για παράδειγμα, SPF15 σημαίνει ότι το 1/15 της ακτινοβολίας που προκαλεί εγκαύματα θα φτάσει στην επιδερμίδα, υποθέτοντας ότι ένα ικανοποιητικό στρώμα του αντιηλιακού έχει εφαρμοστεί.

Η αποτελεσματικότητα του αντιηλιακού μπορεί επίσης να βρεθεί αν πολλαπλασιάσουμε  το SPF με το χρόνο που απαιτείται για να προκληθεί έγκαυμα χωρίς αντιηλιακό (διαφέρει από άτομο σε άτομο ανάλογα με τον φωτότυπο).

Έτσι, αν ένα άτομο παθαίνει έγκαυμα μετά από 10 λεπτά έκθεσης στον ήλιο χωρίς αντιηλιακό, με τη χρήση ενός αντιηλιακού που διαθέτει SPF15, θα χρειαστούν 15 x 10 = 150 λεπτά ώστε το ίδιο άτομο να πάθει ηλιακό έγκαυμα της ίδιας σοβαρότητας.

Επομένως, μεγαλύτερο SPF δε σημαίνει ότι το αντιηλιακό παραμένει αποτελεσματικό για μεγαλύτερη χρονική διάρκεια, και πρέπει να ανανεώνεται όσο συχνά απαιτείται (συνήθως κάθε 2 ώρες).

Βασίλης Γιαννόπουλος, φαρμακοποιός

Write A Comment